Эдуард Тополь,  “Хозяйка Монголии”

Александр Стефановичийн ярьсныг Эдуард Тополь тэмдэглэж буулгасныг толилуулж байна.

70 – 80 аад оны үеээр Москвагийн дээдсийн хүрээлэнгийн гол баатруудын нэг нь Слава Z хэмээх сайхан монгол залуу байсан юм. Эцэг нь Монгол Ардын Хувьсгал Намын ТХ – ны нарийн бичгийн дарга. Өөрөө Сорбоннын их сургуулийг төгссөн, БНМАУ –ыг "СЭВ" –д төлөөлөн суудаг, их ухаантай, боловсон, хөгжөөнтэй наргиантай маш гоё залуу, жинхэнэ “светский лев”. Москвагийн хамгийн сайхан хүүхнүүд түүнтэй болон түүний хүрээнийхэнтэй танилцахыг мөрөөддөг, танилцсаныгаа аз жаргалд тооцдог, учир нь Слава болон түүний хүрээ гэдэг бол Москвагийн дээдсийн хүрээлэнгийн плейбойнуудын хамгийн шилдэгүүд нь байсан юм.

Нэгэн өдөр, би дөнгөж Францаас цас мөс болсон Москвад ирчихээд явж байтал Малая Бронная гудамжны өнцөг дээр над руу нэг хүн “Саша, Саша! Ямар сонин хүн бэ, хичнээн ч жил уулзсангүй вэ?...” гэж хашгирсаар ухасхийв. Би Славаг шууд таньсангүй. Настайвтар, сахал үсээ ч хусаагүй, бөгтгөр хүн харагдав. Өнөөх дээдсийн хүрээлэнгийн янзын гоё залуу маань танигдахын аргагүй өөрчлөгджээ. Бид хоёр жаал буу халж зогсов. Би Францад ажиллаж амьдарч байгаа, телевизийн киногоор “занималдаж” байгаа гэдгээ хэлтэл Слава нүд нь сэргэн:

-Саша, тэгвэл надад чамтай ярих юм байна. Хоёулаа мөнгө хийж болох юм надад байна. Чи миний эцгийг хэн байсныг мэднэ биз дээ?

-Үүнийг мэдэхгүй хэн байхав дээ!

-Манай ээжийг?

Ээжийг нь бид бүгд л “Монголын эзэн авхай” гэдэг байсан боловч би дипломат байдлаар:

- Ээжийг чинь бол ерөөсөө хараагүй л дээ,- хэмээн томоотой загнав. Тэгсэн чинь Слава:

-Чи хамгийн гол юмыг мэдэхгүй ээ! Манай ээж чинь Монголын нэг номерын киносонирхогч байсан байхгүй юу. Бүүр 60 – аад онд ээж маань 16 мм- ийн “Пентафлекс” гэдэг кинокамертай болсон юм. Тэр цагаас ээж үргэлжийн мөнхийн кинозураг авч байдаг, тэр камераа гараасаа бараг салгадаггүй болсон байхгүй юу. Намайг, гэр бүлээ, аавын амьдралтай холбоотой бүхий л юмыг үргэлж кино хальсанд буулгана. Харин манай Монгол улс чинь тэр үеийн социалист лагерийн дарга нарын ан гөрөө хийдэг гол “дархан цаазат газар” нь байсан гэдгийг чи мэдэхгүй байх л даа. Танай манай удирдагч нар ан гөрөөнд үхдэг байв шдээ, тийм болохоор бараг бүх коммунист намын удирдагч нар манай руу ан гөрөө хийхээр ирдэг байсан. Хрущев, Брежнев, Эрик Хонеккер, Фидель Кастро, Ким Ир Сен, танай Улстөрийн Хорооны гишүүд, дэлхийн хамаг л коммунист намын дарга нар гээд байнга л цувж байдаг байв. Тэгээд ээж тэднийг “Пентафлекс” аппаратаараа авдаг байсан юм. Дарга нар албан бусаар, амрах гэж ирдэг байсан болохоор нууц амрагуудаа дагуулж ирнэ, тэгээд яг л энгийн хүмүүс шиг дураараа дургиж зад наргидаг, ээж энэ бүхнийг нь хальсанд буулгаад киноүйлдвэрийн лаборатарт өгч угаалгаад, зочиддоо үзүүлэн бөөн инээд хөхрөлдөөн болдог байлаа. Дарга нарын хэн нь ч зураг авлаа гэж дургүйцэж байгаагүй, энэ хальснууд хэзээ ч эндээс гадагш гарахгүй гэдгийг бүгд ойлгож байсан учраас. Социализм нураад унана гэж хэн ч төсөөлж байгаагүй байх л даа...Бид Монголоос нэг л оройн дотор зугтах болсон юм. Аав чемодан саваа бэлдэж байх хооронд ээж кинохальснуудаа жигнэмэгний төмөр хайрцагнуудаад хийж скочдоод, гадаа хашаан дотроо булж амжсан гэсэн. Тэгээд танай цэргийн вертолет ирээд биднийг аваад явсан. Москвад ирээд удсан ч үгүй аав минь нас барсан. Одоо ээж бид хоёр энд, ээжийн тэтгэврийн мөнгөөр амьдарч байна. Чи тэр кинохальснуудыг хаа нэг газарт өгчих боломж байна уу? Тэгвэл ээж бид хоёрт их том тус болно...

-Энэ ч их хэцүү дээ, бүтэх болов уу, мэдэхгүй,- гэж хэлсэн боловч энэ хальснууд дээр хийж болох хэдэн зуун мянган доллар нүдэнд харагдан, нуруугаар минь хөлс урсч, цус минь аль хэдийн буцалж эхэлсэн байсан юм. Яагаад гэвэл, яг урьд орой нь – амьдрал л ингэж тааруулж чадах юм даа – давтан хэлье, яг урьд орой нь телевизээр Гитлер Ева Браун хоёрын хувийн амьдралыг харуулсан, 50 жил америкийн архивд нууцлагдаж байсан өнгөт кино-бичлэгнүүдийг үзүүлсэн  байхгүй юу.  Сүйдтэй юм юу ч байхгүй, зүгээр л дасгал хийж байгаа, цай ууж байгаа, гэртээ байж байгаа, Гитлер Ева Браунд цэцгийн баглаа өгч байгаа - иймэрхүү л кадрууд байсан, юундаа үүнийг 50 жилжингээ нууцлах хэрэгтэй байсан юм, чөтгөр бүү мэд! Гэвч энэ кинохальснуудыг дэлхийн бүхий л том телекомпаниуд өчнөөн сая доллараар авсан л байгаа байхгүй юу. Харин Ким Ир Сен, Фидель Кастро, Брежнев энэ тэрийн хувийн амьдрал, зад архидан наргиж байгааг харуулсан, тэр тусмаа тэдний нууц амрагуудтай нь...ийм дэлбэ авах сенсааци тарих хальснуудыг Гитлер Браун хоёрынхтой жишээд үзэхэд яаж ч бодсон багаар үнэлэгдэхгүй нь мэдээж. Тийм болохоор би гэртээ орж ирэнгүүтээ Токиод “Совэкспортфильм” –ыг төлөөлөн суудаг миний найз - Юрий Колосов руугаа утасдлаа. “Сайн уу, Юра” – гэхэд урдаас бөөн хараал урсав. Японд шөнийн 4 цаг болж байж. Гэвч, хэдхэн минутын дараа Юра юун унтах болчихсон амьтан надаас элдэв тодруулга нэхэн шалгааж гарав.

- Энэ ямар сенсааци болохыг чи төсөөлж байна уу? Би тэгээд энийг чинь Японы телевиз рүү хийж болох уу?

-Хий!

Яагаад Францын телевизэд ажилладаг байж Японы телевизээс эхэлж байгаа юм бэ гэж чи надаас асуух байх л даа. Яагаад гэвэл Японд эфирын нэг минут материалыг хамгийн их үнээр авдаг юм. Тэгээд ч Монгол бол Японы ойрын хөрш, Ким Ир Сены тухай материалыг Япончууд Франц Америкаас илүү сонирхоно шүү дээ? Тэгэхээр, Ким Ир Сены далд амьдралыг харуулсан хальсны сантиметр тутмын төлөө япончууд мөнгө хайрлахгүй хаяна гэдэгт би итгэлтэй байсан юм. Үнэхээр ч, ердөө маргааш нь Юра над руу утасдаж, Японоос телевизийн төлөөлөгчид явахаар боллоо, тэд наад материалыг чинь бүгдийг нь, минут тутмыг нь худалдаж авахад бэлэн байна гэж байна гэв. Монголын эзэн авхайн хичнээн жил зураг авсныг нь бодоод, түүнд байгаа хэмжээлэшгүй их хальсыг дотроо үржүүлж үзээд, миний бодож байсан нэг сая доллараар тогтохгүй их мөнгө орж ирэх юм байна гэдгийг ойлгов.

Үргэлжлэл бий.

www.orosshkolton.mn, Ё.Одончимэг

Дараахи>>